To jedna z tych historii, które we Włoszech opowiada się z dumą: od syna ubogiego rolnika z zapomnianej wioski w Monferrato w 
Piemoncie do twórcy jednej z najsłynniejszych marek kawy na świecie. Luigi Lavazza nie wynalazł kawy, ale zmienił sposób, w jaki Włosi (a z czasem cały świat) ją kupują, mieszają i piją.
- Luigi Lavazza — chłopiec z Monferrato
- Sklep przy Via San Tommaso
- Narodziny mieszanki — Luigi Lavazza i jego innowacja
- Pergamin i pierwsza marka spółki Luigi Lavazza SpA
- Logo z wielkim „A”
- Pakt rodzinny i powrót do Monferrato
- „Italy's Favourite Coffee” — kawa dla całego świata
- Nie tylko kawa. Luigi Lavazza i kolejne pokolenia
- Luigi Lavazza — podróż jego śladami w Piemoncie
- Planując swoją podróż
- Włoska poczta
A wszystko zaczęło się od gradobicia i pożyczonych pięćdziesięciu lirów.
Luigi Lavazza — chłopiec z Monferrato
Luigi Lavazza urodził się w kwietniu 1859 roku w Murisengo — niewielkim miasteczku na winiarskich wzgórzach Monferrato, w prowincji Alessandria (Piemont). Jego ojciec, jak większość mieszkańców okolicy, żył z niepewnej pracy na roli.
Życie na wsi zależało od pogody, a ta bywała bezlitosna. Przełomem okazało się katastrofalne gradobicie z 9 sierpnia 1885 roku, które zniszczyło plony w całej okolicy. Wielu mieszkańców Murisengo ruszyło wtedy w świat za lepszym losem — a wśród nich młody Luigi. Jak sam później wspominał, aby „oszczędzić kłopotów drogiemu ojcu”, poprosił miejscowe towarzystwo pomocy wzajemnej o pożyczkę w wysokości 50 lirów, która pozwoliła mu wyjechać do Turynu w poszukiwaniu pracy.
Luigi Lavazza wtedy dwadzieścia kilka lat i niewiele więcej niż ambicję. Imał się rozmaitych zajęć — był robotnikiem, wyrobnikiem, sprzedawcą w sklepie — a wieczorami uparcie się dokształcał: chodził na kursy handlowe i do miejskiej szkoły chemii. To właśnie ta chemia okaże się później jego tajną bronią.
Sklep przy Via San Tommaso
W 1894 roku Luigi Lavazza ożenił się z Emilią Morino, dziewczyną z rodzinnego Murisengo, z którą doczekał się licznego potomstwa. Mniej więcej wtedy spełnił też swoje ówczesne największe marzenie: przejął starą, zaniedbaną drogerię Paissa & Olivero przy Via San Tommaso, w samym sercu handlowego Turynu. Cena — 26 000 lirów, w dużej części pożyczonych — była na jego możliwości ogromna. Sama Lavazza za symboliczny początek firmy przyjmuje rok 1895.
Sklep oferował to, co typowa piemoncka drogeria tamtych czasów: mydło, oliwę, spirytusy, przyprawy i kawę. I to właśnie kawa okazała się prawdziwym skarbem.
Narodziny mieszanki — Luigi Lavazza i jego innowacja
Konkurencyjne sklepy sprzedawały wtedy kawę jednej odmiany, jednego pochodzenia. Luigi zrobił coś innego: wykorzystując wiedzę zdobytą w szkole chemii, zaczął komponować własne mieszanki z ziaren o różnym pochodzeniu. Efekt był podwójny. Po pierwsze — smak stawał się pełniejszy i bardziej harmonijny. Po drugie, co równie ważne z punktu widzenia handlu — gotowy produkt był mniej zależny od kaprysów pojedynczych zbiorów. Jeśli jeden gatunek zawiódł, mieszanka wciąż smakowała tak samo.
Ta pierwsza autorska mieszanka do palenia narodziła się około 1910 roku — w tym samym czasie, gdy rozrastająca się firma przeniosła się do większego lokalu przy tej samej Via San Tommaso. Sukces był natychmiastowy. W przededniu I wojny światowej Lavazza zatrudniała już około czterdziestu osób.
Luigi Lavazza dbał o każdy etap. W 1922 roku kupił palarkę Eureka, zdolną palić 12 kg kawy w jednym cyklu — kolejny krok w przemianie małego sklepiku w prawdziwe przedsiębiorstwo. Przypisuje mu się powiedzenie, że „musimy być profesorami poszczególnych produktów” — i rzeczywiście, kawa była jego specjalnością i w niej był ekspertem.
Pergamin i pierwsza marka spółki Luigi Lavazza SpA
Kolejnym pomysłem, który wyprzedzał epokę, było opakowanie. W latach 20. XX wieku Luigi jako jeden z pierwszych zastosował do kawy pergamin — tłuszczoodporny papier, który znacznie dłużej zachowywał aromat ziaren. Na opakowaniu umieścił nazwę Lavazza, dzięki czemu produkt stawał się rozpoznawalny i mógł trafiać do klientów daleko poza Turyn . To były pierwsze kroki nowoczesnego marketingu — i decydujący atut w czasach, gdy spożycie kawy rosło.
Mały sklep spożywczy dojrzał do przemiany w firmę. W 1927 roku powstała spółka Luigi Lavazza SpA z kapitałem 1,5 miliona lirów. Wspólnikami zostali sam Luigi, jego żona Emilia oraz dzieci: Maria, Mario, Giuseppe (zwany Beppe) i Pericle.
Logo z wielkim „A”
Wbrew obiegowej opinii słynne logo Lavazzy — z powiększoną środkową literą „A”, ku której pochylają się pozostałe znaki — nie powstało w latach 20.
W 1927 roku pojawił się jedynie pierwszy, czerwono-czarny napis „i caffè Lavazza”. Właściwe, ikoniczne logo zaprojektowało dopiero po II wojnie światowej mediolańskie Aerostudio Borghi, w 1946/1947 roku. Ta charakterystyczna, powiększona „A” przetrwała w znaku firmowym do dziś. Luigi Lavazza miał już swoje logo.
Pakt rodzinny i powrót do Monferrato
W 1933 roku Luigi Lavazza, po niemal czterech dekadach pracy, przekazał wszystkie udziały swoim synom — Mario, Giuseppe i Periclemu. To wtedy zapadła decyzja, która obowiązuje do dziś: firma ma na zawsze pozostać w rękach rodziny Lavazza.
Sam założyciel stopniowo wycofywał się z życia zawodowego, a w 1936 roku, wiedziony tęsknotą za rodzinnymi stronami, osiadł na stałe w Murisengo. Luigi Lavazza zmarł w 1949 roku, w wieku 90 lat. Historia zatoczyła koło: chłopiec, który uciekł ze zniszczonej gradobiciem wioski, wrócił do niej jako twórca kawowego imperium.
„Italy's Favourite Coffee” — kawa dla całego świata
Firma przetrwała wojnę, embargo na import kawy z czasów faszyzmu i bombardowania turyńskiej fabryki. Po wojnie ruszyła z nową energią. Kolejne pokolenia przestawiły produkcję na skalę przemysłową — w 1965 roku w Settimo Torinese powstała największa palarnia kawy w Europie.
To wtedy narodziły się mieszanki, które Włosi znają na pamięć: Qualità Oro (1956) — pierwsza mielona mieszanka Lavazzy, w całości z Arabiki — oraz Qualità Rossa (1971), kultowa „czerwona” z Arabiki i Robusty, którą we Włoszech nazwano „kawą, która łączy rodziny”.
Największe marzenie Luigiego — by jego kawa stała się ulubioną kawą nie tylko Włochów, ale całego świata — spełniło się w latach 80. XX wieku, gdy Lavazza (już w trzecim pokoleniu rodziny) z powodzeniem wyszła poza Europę: do Ameryki Północnej i Południowej oraz do Australii. Po niemal wieku doskonalenia sztuki palenia i mieszania najlepszych ziaren świata marka stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych na świecie. Luigi Lavazza byłby dumny.
Nie tylko kawa. Luigi Lavazza i kolejne pokolenia
Dziś Lavazza jest obecna w ponad 90 krajach, a jej siedziba wciąż znajduje się w Turynie — firmę kontroluje już czwarte pokolenie potomków Luigiego. Dzięki technologii, niezależnie od tego, gdzie kupujesz Lavazzę — w Madrycie, w Szczecinie czy w argentyńskiej Ushuai — jej smak i aromat są dokładnie takie same.
Nie ma chyba Włocha, który nie wskazałby swojej ulubionej Lavazzy. A ta ukochana kawa zwykle jest czerwona lub złota — czyli Qualità Rossa albo Qualità Oro.
A przy okazji: czy wiesz, że Lavazza co roku wydaje swój słynny kalendarz? Opisałam to w artykule Nie tylko Pirelli. Kalendarz Lavazza. Ciekawe, co by na to powiedział Luigi Lavazza?
Luigi Lavazza — podróż jego śladami w Piemoncie
Jeśli historia Luigiego Cię wciągnęła, w Turynie i okolicach możesz jej dosłownie dotknąć.
Museo Lavazza (Nuvola Lavazza), Turyn. W dzielnicy Aurora, na terenie dawnej elektrowni, rodzina Lavazza otworzyła w 2018 roku swoją nową siedzibę — kompleks Nuvola („Chmura”), a w nim interaktywne muzeum kawy. Zwiedza się je ze specjalną, „inteligentną” filiżanką espresso, która uruchamia kolejne instalacje. Ekspozycję podzielono na kilka stref opowiadających historię rodziny, fabryki i włoskiego rytuału kawy, a w podziemiach kryje się prawdziwa niespodzianka: odkryte podczas budowy pozostałości wczesnochrześcijańskiej bazyliki. To jedno z ciekawszych muzeów firmowych w Italii — warto sprawdzić aktualne godziny otwarcia i ceny biletów przed wizytą.
Wskazówka I Tu możesz kupić 
bilet wstępu do Museo Lavazza z degustacją kawy w Turynie.
Via San Tommaso, Turyn. To tu, w sercu historycznego centrum, biło serce pierwszej drogerii Lavazzy. Spacer tą ulicą to najkrótsza droga do początków całej historii. Luigi Lavazza to tu zaczął swoją kawową rewoluję.
Murisengo, Monferrato. Rodzinne miasteczko Luigiego leży pośród winnic Basso Monferrato — na uboczu głównych szlaków, dokładnie tam, gdzie najbardziej lubimy zaglądać. To idealny przystanek podczas wyprawy po piemonckich wzgórzach: cisza, wino i świadomość, że stąd wyruszył człowiek, który podbił kawą świat.
Planując swoją podróż
Znajdź hotel lub apartament na wakacje dzięki booking.com.
Pamiętaj, aby zawsze mieć wykupione ubezpieczenie turystyczne. Ja korzystam z najlepszej na rynku porównywarki rankomat.pl.
Jeśli potrzebujesz samochodu we Włoszech, skorzystaj z discovercars.com.
Zarezerwuj bilet wstępu do muzeum przez Get Your Guide.
Potrzebujesz biletów na prom? Znajdziesz je na Direct Ferries.
Gdy kupujesz coś za pośrednictwem moich linków, zarabiam niewielką kwotę. Ty nadal płacisz tyle samo, ze mną dzieli się sprzedawca. Dziękuję za twoje znaczące wsparcie.
Włoska poczta
Nieprzypadkowe miejsca, prawdziwe smaki i sprawdzone wskazówki. Co tydzień w Twojej skrzynce. Dołącz do tysięcy czytelników, którzy planują Włochy mądrzej.
Jeśli potrzebujesz pomocy w znalezieniu praktycznych informacji, dołącz do grupy na FB Moje wielkie włoskie podróże.
Zajrzyj na Instagram. Tam pokazuję małe fragmenty włoskiego życia.
La vita è bella! Życie jest piękne!
