O dolce far niente, włoskiej sztuce nicnierobienia, najłatwiej opowiedzieć nie przez słownikową definicję, lecz przez konkretną chwilę. Bo niektóre z najtrwalszych wspomnień z podróży wcale nie zaczynają się od słynnego zabytku.
- Co oznacza dolce far niente?
- Skąd wzięło się dolce far niente?
- Czy dolce far niente to włoska filozofia życia?
- Czym dolce far niente różni się od dolce vita i slow travel?
- Jak doświadczyć dolce far niente podczas podróży?
- Najtrudniejsze jest niczego sobie nie udowadniać
- Czego nauczyły mnie Włochy?
- Dolce far niente – najczęstsze pytania
- Planując swoją podróż
- Włoska poczta
Kiedy myślę o rowerowej trasie z Alghero do Bosy na Sardynii, pamiętam oczywiście morze i widoki. Najmocniej został jednak ze mną zapach kwitnących wiosną roślin. Był tak intensywny, że niemal oszałamiał. Nie dało się go zaplanować, zarezerwować ani zaznaczyć na mapie. Trzeba było po prostu znaleźć się w tamtym miejscu i naprawdę je poczuć.
Podobnie bywa we włoskim barze. Można szybko wypić kawę, zapłacić i pobiec dalej. Można też przez chwilę zostać i popatrzeć, jak barista bez pytania przygotowuje stałemu klientowi jego zwykłe zamówienie, posłuchać rozmów prowadzonych ponad ladą, i obserwować życie ulicy. Nic szczególnego się nie wydarza, a jednak właśnie takie chwile często pamięta się dłużej niż kolejne wnętrze kościoła obejrzane w pośpiechu.
Być może właśnie w takich chwilach kryje się to, co świat tak chętnie powtarza po włosku: il dolce far niente.
Co oznacza dolce far niente?
Dolce far niente tłumaczy się najczęściej jako „słodycz nicnierobienia”, „przyjemność nierobienia niczego” albo „miłe próżnowanie”. Nie chodzi jednak o lenistwo rozumiane jako niechęć do działania czy zaniedbywanie obowiązków. Sednem jest przyjemność płynąca z chwili, która nie musi do niczego prowadzić.
Nie poprawiasz wtedy swojej kondycji, nie realizujesz planu zwiedzania, nie zdobywasz nowej umiejętności. Nie musisz nawet „dobrze wykorzystać czasu”. Siedzisz na ławce, patrzysz na morze, zostajesz przy stole po zakończonym posiłku albo wychodzisz przed dom tylko po to, by zamienić z kimś kilka słów.
Najważniejsze jest właśnie to „bez celu”. W świecie, w którym nawet odpoczynek ma nas regenerować, rozwijać albo przygotowywać do kolejnych zadań, prawdziwe nicnierobienie okazuje się zaskakująco trudne. Gdy tylko pojawia się wolna chwila, sięgamy po telefon. Sprawdzamy wiadomości, robimy zdjęcie, szukamy następnego miejsca. Zapełniamy pustkę, zanim zdążymy jej doświadczyć.
Dolce far niente przypomina, że chwila nie staje się wartościowa dopiero wtedy, gdy przynosi wymierny rezultat.
Skąd wzięło się dolce far niente?
Choć brzmi jak odwieczna włoska mądrość, samo wyrażenie ma swoją historię i nie jest ona tak jednoznacznie włoska, jak mogłoby się wydawać.
Korzeni tej idei szuka się zwykle w starożytności. Tradycyjnie przypisuje się ją Pliniuszowi Młodszemu, który w jednym z listów opisywał przyjemność płynącą z „nierobienia niczego” stanu bezczynności, który mimo braku zajęcia pozostaje miły. To odległy przodek dzisiejszego wyrażenia, a nie jego dosłowne źródło, ale dobrze pokazuje, że pochwała słodkiego próżnowania jest starsza niż sama Italia w dzisiejszym kształcie.
Jako fraza „typowo włoska” dolce far niente rozpowszechniło się jednak znacznie później — w epoce Grand Tour, w XVIII i XIX wieku. Kiedy europejska arystokracja ruszała w wielką podróż po Italii, zachwycała się sposobem życia mieszkańców, zwłaszcza południa: ludźmi, którzy zdawali się cieszyć chwilą mimo skromnych warunków. To spojrzenie z zewnątrz, po części romantyczne, utrwaliło obraz Włoch jako kraju słodkiego nicnierobienia. Do angielszczyzny wyrażenie trafiło na początku XIX wieku, wprost z włoskiego. Goethe, podróżując po półwyspie, notował, że to właśnie tutaj człowiek uczy się cieszyć życiem.
Warto o tym pamiętać, bo tłumaczy pewien paradoks. Dolce far niente jest jednocześnie autentycznie włoskie i po części skonstruowane przez cudzoziemców. To w dużej mierze my, przyjezdni, uczyniliśmy z niego emblemat całej Italii — i to nasze romantyczne spojrzenie wraca dziś do Włoch jako gotowa opowieść o nich samych.
Czy dolce far niente to włoska filozofia życia?
Chętnie wyobrażamy sobie Włochów siedzących godzinami przy kawie, rozmawiających na placach i celebrujących każdy posiłek. To piękny obraz i czasem prawdziwy, ale nie cała prawda o Italii.
Włosi również się spieszą. Stoją w korkach, biegną na pociąg, pracują zbyt długo, odpowiadają na wiadomości podczas obiadu i narzekają, że nie mają na nic czasu. Mediolan o ósmej rano trudno uznać za królestwo niespiesznego życia. Również w Rzymie, Neapolu czy Palermo codzienność nie jest niekończącymi się wakacjami.
Dlatego nie nazwałabym dolce far niente narodową instrukcją obsługi życia ani cechą, którą automatycznie posiada każdy Włoch. Jak już wiemy, wyrażenie w dużej mierze narodziło się z wyidealizowanej opowieści o Italii — kraju, w którym słońce zawsze świeci, obiad trwa trzy godziny, a nikt nie przejmuje się zegarkiem.
A jednak ta opowieść nie wzięła się zupełnie znikąd. W wielu włoskich miejscach wciąż istnieją sytuacje, w których bycie razem, rozmowa albo zwykłe patrzenie na świat nie wymagają specjalnego usprawiedliwienia. Kawa wypita przy barze może trwać trzy minuty, ale te trzy minuty należą tylko do niej. Wieczorna passeggiata nie musi prowadzić do żadnej atrakcji. Po niedzielnym obiedzie nie wszyscy natychmiast wstają od stołu.
Może więc dolce far niente nie opisuje stylu włoskiego życia. Nazywa jednak coś, czego podczas podróży po Włoszech można się nauczyć: przyjemność nie zawsze musi być nagrodą za produktywność.
Czym dolce far niente różni się od dolce vita i slow travel?
Dolce far niente łatwo pomylić z dwoma innymi pojęciami, które też kojarzą się z Italią i z przyjemnością: z dolce vita i ze slow travel. Każde z nich mówi jednak o czymś innym.
Dolce vita to „słodkie życie” — szeroko rozumiana przyjemność korzystania z życia: piękna, smaku, elegancji, towarzystwa. Samo wyrażenie jest starsze, ale to film Federica Felliniego z 1960 roku rozsławił je na całym świecie i nadał mu glamurowy, chwilami dekadencki wydźwięk: rzymskie noce, przepych, życie na pokaz. Dolce far niente jest jego cichym przeciwieństwem. Nie chodzi w nim o obfitość ani o używanie życia, lecz o chwilę, która niczego nie potrzebuje. Oba wyrażenia zaczynają się od słowa „dolce”, ale jedno opisuje słodycz pełni, a drugie — słodycz pustki. Samemu 
„dolce vita” poświęciłam osobny artykuł — zajrzyj do niego, jeśli chcesz przyjrzeć się temu pojęciu bliżej.
Slow travel to z kolei sposób podróżowania. Zamiast odwiedzać pięć miast w tydzień, wybierasz jedno lub dwa. Zostajesz dłużej, korzystasz z lokalnego transportu, wracasz do tej samej kawiarni, poznajesz rytm miejsca. Nadal jednak podróżujesz, podejmujesz decyzje i zdobywasz doświadczenia.
Dolce far niente zaczyna się tam, gdzie na chwilę znika zadanie. Nie musisz niczego zwiedzać, rozumieć ani przeżywać w określony sposób. Możesz po prostu być. Slow travel stwarza dla takiej chwili więcej przestrzeni, dolce vita jest jej głośniejszą, pełniejszą siostrą, ale żadne z tych pojęć nie jest samym dolce far niente.
Jak doświadczyć dolce far niente podczas podróży?
Największą przeszkodą bywa bardzo dokładny plan. Jeśli od rana do wieczora przechodzisz od zabytku do restauracji, z restauracji do muzeum, a potem biegniesz na zachód słońca, nie zostaje miejsce na nic, czego wcześniej nie przewidziałeś.
Nie namawiam Cię, abyś rezygnował z miejsc, które naprawdę chcesz zobaczyć. Sama podróżuję również po to, żeby poznawać zabytki, historię, krajobrazy i lokalne tradycje. Po ponad 80 podróżach do Włoch wiem jednak, że nadmiar planów potrafi odebrać miejscu jego smak.
Spróbuj zostawić w programie jedno puste popołudnie albo choćby godzinę bez wyznaczonego celu. Nie zapisuj jej jako „czas wolny”, który w razie potrzeby można wypełnić kolejną atrakcją. Pozwól, żeby naprawdę pozostała wolna. Tak stworzysz warunki, w których czas może przez chwilę nie mieć zastosowania.
Możesz, np.:
- zostać dłużej przy kawie, nawet jeśli nic się nie dzieje,
- usiąść na placu bez sprawdzania, co jeszcze znajduje się w pobliżu,
- przejść się ulicą, której nie wybrał żaden przewodnik,
- po obiedzie nie prosić natychmiast o rachunek,
- popatrzeć na zachód słońca, zanim zaczniesz go fotografować,
- wrócić drugi raz do miejsca, które polubiłeś, zamiast koniecznie zobaczyć nowe.
Najtrudniejsze jest niczego sobie nie udowadniać
Robienie niczego może budzić dyskomfort. W podróży szczególnie łatwo pojawia się poczucie, że skoro zapłaciliśmy za bilet i nocleg, powinniśmy wykorzystać każdą minutę. Chcemy wrócić z jak największą liczbą zdjęć, adresów i historii. Mieć dowody, że wyjazd był udany. Tymczasem chwile, które nie zostawiają po sobie biletu ani fotografii, nie są czasem straconym.
I tu kryje się przewrotność całej idei. Gdy tylko zaczynamy traktować dolce far niente jako metodę — sposób, by odhaczyć sześć punktów z listy, stać się spokojniejszym człowiekiem, zwiększyć swoją kreatywność albo poprawić zdrowie — nicnierobienie znów zamienia się w zadanie. Nie musisz siedzieć na ławce w słusznym celu, obserwować ulicy z pełną koncentracją ani prowadzić dziennika swoich uczuć. Możesz się nawet trochę nudzić. Cała słodycz tej chwili bierze się bowiem z czegoś odwrotnego: z chwilowego zawieszenia wszelkich oczekiwań.
Czego nauczyły mnie Włochy?
Od ponad 27 lat przemierzam Włochy wzdłuż i wszerz. Odwiedziłam wszystkie 20 regionów i odbyłam ponad 80 podróży. Pamiętam niezwykłe kościoły, dzieła sztuki, wykopaliska i krajobrazy. Ale obok nich zostały ze mną chwile pozornie nieistotne: zapach kwiatów na sardyńskiej drodze, rozmowa zasłyszana w barze, kot śpiący w donicy, światło przesuwające się po fasadach domów.
Nie wszystkie te chwile były dosłownie nicnierobieniem. Łączyło je jednak to, że nie próbowałam ich na siłę kreować. Pojawiły się w przestrzeni pomiędzy kolejnymi punktami podróży.
Dlatego dziś rozumiem dolce far niente nie jako obietnicę życia bez pracy, obowiązków i pośpiechu. Raczej jako zgodę na to, żeby od czasu do czasu nie robić niczego pożytecznego i nie czuć z tego powodu winy.
Może właśnie w tym tkwi jego prawdziwa słodycz.
Dolce far niente – najczęstsze pytania
Najbliższe polskie znaczenie to „słodycz nicnierobienia” albo „przyjemność nierobienia niczego”. Wyrażenie opisuje czerpanie przyjemności z wolnej chwili bez konkretnego celu.
W przybliżeniu: dolcze far njente. Włoskie dolce wymawia się z dźwiękiem „cz”, a niente z miękkim „nj” na początku.
Idea pochwały słodkiego próżnowania sięga starożytności i bywa wiązana z Pliniuszem Młodszym, ale jako fraza „typowo włoska” dolce far niente rozpowszechniło się w epoce Grand Tour (XVIII–XIX w.), gdy europejscy podróżnicy idealizowali włoski, zwłaszcza południowy, styl życia.
Nie w potocznym, negatywnym znaczeniu. Nie chodzi o zaniedbywanie obowiązków, lecz o świadome pozwolenie sobie na chwilę bez działania i bez poczucia winy.
Dolce vita oznacza „słodkie życie” i odnosi się szerzej do przyjemności, piękna oraz korzystania z życia. Dolce far niente jest bardziej konkretne: to przyjemność płynąca z samego nierobienia niczego.
Planując swoją podróż
Znajdź hotel lub apartament na wakacje dzięki booking.com.
Pamiętaj, aby zawsze mieć wykupione ubezpieczenie turystyczne. Ja korzystam z najlepszej na rynku porównywarki rankomat.pl.
Bilety lotnicze możesz znaleźć i zarezerwować na booking.com.
Jeśli potrzebujesz samochodu we Włoszech, skorzystaj z najlepszej porównywarki discovercars.com.
Potrzebujesz biletów na prom? Znajdziesz je na Direct Ferries.
Gdy kupujesz coś za pośrednictwem moich linków, zarabiam niewielką kwotę. Ty nadal płacisz tyle samo, ze mną dzieli się sprzedawca. Dziękuję za twoje znaczące wsparcie.
Włoska poczta
Dzielę się z Tobą moimi włoskimi podróżami, mając nadzieję, że cię zainspirują do samodzielnego poznawania jednego z najpiękniejszych krajów na świecie.
Dołącz do czytelników mojego newslettera, poste italiane. Dzięki temu nie przeoczysz niczego, co się pojawiło na blogu, a także otrzymasz mnóstwo dodatkowych informacji.
Jeśli potrzebujesz pomocy w znalezieniu praktycznych informacji o Italii, zapraszam Cię do mojej grupy na FB: Moje wielkie włoskie podróże, którą wyróżnił Magazyn Glamour, jako jedna z najciekawszych grup na FB.
Zapraszam cię także na mojego Instagrama, na którym znajdziesz całą masę włoskich inspiracji!
La vita è bella! Życie jest piękne!
